{"id":9,"date":"2019-12-13T22:29:03","date_gmt":"2019-12-13T21:29:03","guid":{"rendered":"http:\/\/www.nisterle.nl\/?page_id=9"},"modified":"2025-09-15T09:26:44","modified_gmt":"2025-09-15T08:26:44","slug":"blog","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.nisterle.nl\/index.php\/blog\/","title":{"rendered":"Blog"},"content":{"rendered":"\n

Ad de Laat zingt: Ik ben nie echt \u2018nen troubadour, Ik ben geen chansonnier, mar iemand die sl\u00e8s<\/strong> liedjes zingt, ik breng mar heel kl\u00e8in liedjes mee, iemand die w\u00e8 liedjes spult en zingt en meer breng ik nie mee<\/em>. Ad stelt zich hier wel zeer bescheiden op. Met zijn prachtige liedjes, de zo zorgvuldig gekozen woorden en gepolijste teksten, de zuivere vertolking was hij superieur onder onze dialectzangers.
Dat gezegd zijnde nu over het woordje sl\u00e8s<\/strong>. Sl\u00e8s wil zeggen: slechts, enkel, vur evenveul, zoveul \u00e8s.

Vur sl\u00e8s is \u2018niet voor echt\u2019 bijv. om een ander het kaartspel rikken te leren kan je, in het begin en \u2018om erin te komme\u2019 en er die ander wat aan te laten wennen, enkele potjes \u2018vur sl\u00e8s\u2018 spelen zonder dat de verliezer daarbij al zijn of haar geld kwijt raakt. Je kan dan daarbij nog wat uitleg geven zodat die ander wijzer wordt in het kaartspel en \u2018nie gelijk k\u00e8ps (= blut, muntloos) rakt\u2019 waardoor de lol er meteen af is.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Vim<\/strong>
Had ik het hier de vorige keer over maten, ook VIM is een maat. Het staat voor \u2018honderd\u2019 bijvoorbeeld een vim koren betekent: \u00a0100 korenschoven.
In mijn jeugd had elk huishouden een bus VIM onder in het aanrechtkastje staan. Het werd gebruikt voor het schuren van het aanrecht , de potten en de pannen. Het werd in 1904 ge\u00efntroduceerd op de\u00a0 Engelse markt en 100 jaar later weer van de Europese markt gehaald. JIF was de opvolger.
De strooibus VIM, met gaatjes bovenop, bevatte schuurpoeder\u00a0 op basis van silicaat dat wel degelijk voor krassen kon zorgen, ook al was de slogan: Vim schuimt en kan niet krassen.Hoewel schuren ook hard werken was ken ik\u00a0 van mijn moeder ook het werkwoord \u201c invimmen\u201d. \u00a0Je had dan wel een paar goede ogen en ook goed licht nodig als je moest invimmen d.w.z. \u00a0de draad door het oog van de naald moest halen.<\/p>\n\n\n\n

Jam en Kaas <\/strong>
Nu zwaaien we met onze hand langs ons hoofd en roepen: Jammie, jammie, dit om aan te geven en te benadrukken dat iets toch wel heel erg lekker is. Vroeger riepen we Kaassie, kaasie.  
Kaassie is leuk, fijn, lekker, in orde, mooi geregeld. Daar ben ik mee in mij schik. Vaak heb ik horen zeggen \u201cDat is kaasje voor het baasje \u201c als iets iemand heel goed uit kwam. Nu is het jam, toen was het kaas. Het kan verkeren…<\/p>\n\n\n\n

Maten<\/strong>
Unnen elver<\/em><\/strong> = een elleboog vol, bijv. unnen elver hooj; pakweg zoveel hooi als dat wat je tussen borst en kromme onderarm kan dragen. Swanenberg<\/em>:  \u00e8ll’veren, ww., moeilijk hanteren van grote dingen, onhandig te werk gaan. Afgeleid van \u00e8ll\u2019ver = armvol
Un haffel<\/em><\/strong> = een hand vol, bijv. un haffel snuupkes. Wim Dani\u00ebls<\/em>: Een haffel is een onbepaalde maar toch beperkte hoeveelheid. Het woord wordt gezien als een dialectwoord, maar in Van Dale komen we ‘haffeltje’ tegen, met als omschrijving: ‘een klein aan\u00adtal of een klei\u00adne hoe\u00adveel\u00adheid, een hand\u00advol, een sta\u00adpel\u00adtje’. En er staat niet bij dat het een dialectwoord is.
Het woord ‘handvol’, dat Van Dale in de omschrijving opneemt, staat aan de basis van ‘haffel’. ‘Haffel’ is een verbastering van ‘handvol’.
Dat er toch wel een dialectrand aan ‘haffel’ zit, blijkt uit het feit dat Van Dale het werkwoord ‘haffelen’ niet kent. De betekenis van dat woord is: vasthouden, steeds weer oppakken, maar ook: knuffelen en vrijen.
In het dialect, in ieder geval in sommige Brabantse dialecten, komt ook ‘haffelk\u00e8tje’ voor (haffelkatje): een jonge kat die vaak opgepakt wordt, maar ook een meisje dat gemakkelijk te versieren is.
Unnen moffel<\/em><\/strong> = een mondvol, unnen moffel thee ut un kumpke. Un muffelke is nog iets minder. Een tas thee is dan weer meer want dat is een kopje thee<\/p>\n\n\n\n

Verbellemont<\/strong>
Verbellemont vind ik een mooi Frans woord. Misschien ook omdat het zo opgewekt, zo frivool klinkt. Het bevat – in het midden – ook ‘belle’, wat zo welluidend als bellen ook kunnen klinken ‘mooi’ betekent in het Frans. Maar het is allemaal niet zo mooi wat de klok slaat, want als het allemaal ‘verbellemont’ is, dan is het ‘kaol verinnneweerd’, en ‘ d\u00e8 is nie zo skon, wanne ‘.
Daar moest ik vanmorgen aan denken toen ik, na de winterdag en met Ad de Laat’s liedje ‘Vurjaor’ in munne kop weer met lentegevoelens in mijn moestuin begon. Ik kon gaan schoffelen want ‘munnen hof lag er mar kei verbellemont b\u00e8’,’ vond ik. Overal waren ‘peine’, wat zoveel vriendelijker klinkend kweekgras is, maar waar je veel ellende van kan hebben.
Verrinneweren<\/em> is kapotmaken. Verbellemonden<\/em> is nog sterker dan verrinneweren<\/em>. Het heeft nog meer van moedwillig verwoesten in zich. Verbellemonden<\/em>, ook wel verbalemonden, is interessant. Vanaf de Middeleeuwen tot in de 19de eeuw werd het gebruikt voor \u2018als voogd het goed van een onmondig kind verkwisten\u2019. Die betekenis laat al zien hoe het woord is gevormd. Het is opgebouwd uit ver-<\/em>, zoals in verfransen<\/em>, \u2018Frans worden\u2019, \u2018zich aanpassen aan de Franse levensstijl\u2019, en balmond<\/em> of baalmond<\/em>. Maar wat is een balmond?<\/em> Dat is \u2018een slechte voogd\u2019. In een ver verleden bestond er een woord bal<\/em> dat \u2018slecht\u2019 betekende. Denk maar aan baldadig<\/em>, \u2018een slechte daad doende\u2019, aan balorig,<\/em> \u2018slecht willende horen\u2019 en derhalve \u2018tegendraads\u2019, en aan balsturig<\/em>, \u2018slecht te sturen\u2019 en dus \u2018ongezeglijk\u2019. Het woord mond<\/em> staat voor \u2018voogd\u2019. We zien het nog terug in het Duitse Vormund<\/em>, dat ook \u2018voogd\u2019 betekent.
Van \u2018als slechte voogd het goed van een onmondig kind verkwisten\u2019 tot \u2018vernietigend verrinneweren\u2019, tja, dan is het mooie, het ‘belle’, er toch wel van af.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Alle dagen weer<\/strong>
Ik las het eens achter op een caravan: tourlezjoere<\/em><\/strong>. Een treffender naam voor het vrije gevoel bij het kamperen kan je niet hebben, volgens mij. Het is afkomstig uit het Frans toen Napoleon hier nog wat aan het rondtrekken was: Tous les jours ( alle dagen) en Tour les jours (dagtocht).
Uit het Frans en uit die Franse periode aan het begin van de negentiende eeuw hebben we wel meer nog dierbare woorden over gehouden zoals verket ( Picardi\u00eb: fourquette = vork ) en petazzie ( potage= soep, maar ook boerenkoolstampot ).
In de Baronie van Breda heeft een stichting deze naam gekozen om het gebied te promoten als het bourgondisch vakantiegebied met vele mogelijkheden voor ontspanning. Bij ons heet dat Trappen & Happen en dat komt wel op hetzelfde neer.<\/p>\n\n\n\n

Het electronisch woordenboek van de Nederlandse dialecten (eWND), gehost door het Meertens Instituut, staat tourlezjoere voor boemelen, flierefluiten. Lekker zalig nietsdoen, effe wir us toe oew eige komme. Dat kan nu ook nu we met Corona voorlopig alle dagen<\/em> in quarantaine en binnen moeten blijven.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Kl\u00f9ppert<\/strong>
We hantert er temiddag saamen over, ons vrouw en ik, of d\u00e8\u2019t b\u00e8 hullie in d\u2019un aord zaat of b\u2019\u00f3ns. D\u2019\u00e8s nauw al dun twidde keer d\u00e8 ze langer draagt dan uitgeteld. Ons dochter kri irdaags durren twidde kleine. T Kan naturluk ok van hummes zunne kant komme, zin ik. Laote w\u2019ut daor dan mar op haauwe\u2026.
We k\u00e8ke d’ur vort nor ut, ons vierde kleinkind al. Mar ja, \u00e8s die 40 weke d\u2019ur 41 worre of meer dan kredde volgens m\u00e8n zonne kl\u00f9ppert van un jong. D\u2019 \u00e8s noit h\u00e8ndig bevalle dan.
Kl\u00f9ppert, zn. m., grote, grofgebouwde jongen: \u2019n is \u2019ne flinke kl\u00f9ppert,<\/em> volgens Cor Swanenberg op CuBra.
Tja, die Belse peerd ware groot, grof en sterk.  Misschien d\u00e8 daor ut \u2018pert\u2019 gedilte vanaf geleid is. Misschien ok van \u2018unne klothoop of liever klotberg\u2019; zonne b\u00e8rrig turf in de peel  moog er ok wel z\u00e8n. Hoe dan ok, t\u2019is un mooi woord: Kl\u00f9ppert<\/em>.
D\u00e8\u2019tie mar gauw mag komme. Welkom is ie! Opa en oma z\u00e8n bevalt ons prima.<\/p>\n\n\n\n

Jos Swanenberg reageerde op m’un vraog: ’n kl\u00f9ppert is de Brabantse variant van klepper.
Een klepper is in het Algemeen Nederlands  1. iemand (man of jongen) die meer doet, of kan, durft, waagt, dan een ander, 2. Iets dat groot is in zijn soort, 3. Een paard. 
Het is afgeleid van de werkwoorden kleppen en kloppen ‘een kleppend of klappend geluid maken’, resp. ‘hoorbare slagen geven’. 
<\/p>\n\n\n\n

Ondertusse is ie ok geborre: Wout, negen pond.<\/em><\/strong> W\u00e8’k oe zin: unnen kl\u00f9ppert toch?<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Beschoren<\/strong>
De afgelopen weken heb ik gekwakkeld met mijn gezondheid. Ik ‘ha op d’n trek gestaon’, ‘errente un goei kl\u00e8ts gevange’ en ’n bezetting ( = longonsteking ) lag in het verschiet. Ik hoestte mij de longen uit mijn lijf met als gevolg dat ik zo hees werd dat ik mijn stem totaal kwijt was. Mijn keel was pijnlijk en schor. Ik was er dan ook ‘lelijk mee beschorre’, vond ik. Het voltooid deelwoord beschoren<\/em> is de enige overgebleven vorm van het Middelnederlandse werkwoord bescheren<\/em>, dat ’toedelen’ betekende. Beschoren<\/em> betekent nu ’ten deel gevallen, overkomen’ of soms ‘gegund’.
Gelukkig was er voor mij nog de kans van durkomme. Pure honing achter in de keel, veel laurierdrop en de keel goed pappen en nathouden met thee en honing maakt dat de klieken weer wat loskomen en dat “ge ut kunt gooien”. Mijn stem begint weer terug te komen; dat geeft weer een ander geluid in huis.<\/p>\n\n\n\n

Oorfluwijn<\/strong>
Van mijn vriend Cor van Uden uit Heesch ontving ik een knipseltje van de hand van F.W. Smulders wat gaat over oorfluwijn.
” In een uitzending over een eethuis in Berlikum werd gesproken over een gerecht met de naam Offerween<\/em>. Dit woord werd verkeerd uitgelegd. Het heeft niets te maken met offer en ook niets met wenden of inwikkelen. De boeren brachten in een kussensloop een goed stuk van de slacht naar pastoor of burgemeester, zoals er bij gezegd werd. Het is een woord dat men in de 17e<\/sup> of 18e<\/sup> eeuw kan vinden in inventarissen van de huisraad. Het is oor-fluwijn; en het betekent kussen of kussensloop. Het werd op allerhande manieren gespeld: offelwijn, offerwijn etc. Fluwijn is een romaans woord, samenhangend met het Latijnse woord pulvinus, dat kussen betekent. “<\/p>\n\n\n\n


Snetteren<\/strong>
” Ge ligt er zo te snettere ” kon mijn moeder wel eens zeggen in mijn jeugd als ik zittend aan tafel doende was met een schaar netjes wat berichten uit de krant te knippen die ik wilde bewaren. Dat knippen gaf heel wat afvalstroken en strookjes papier en dus rommel op tafel en op de vloer. Werk weer aan de winkel voor meestal toch mijn moeder.
Ik denk dat “snettere” komt van versnipperen. Nu hebben ze daar versnipperaars voor.
<\/p>\n\n\n\n

Rekel<\/strong>
Het stond pas in het Brabants Dagblad: schapen in Boekel doodgebeten, vermoedelijk door een wolf wat door nader onderzoek nog aan het licht moet komen. Sommige mannelijke dieren, zoals de wolf en de vos, worden rekel genoemd. Rekel, een woord dat ik best lang geleden voor het laatst hoorde al klonk het mij toen als muziek in de oren: Corrie Konings liet zich toen door haar Rekels begeleiden. Een rekel heeft ook de betekenis van kwajongen, een snaak die veelal kattenkwaad in het zin heeft. Een belhamel dus. Belhamel, een oud woord, staat voor deugniet en gaat terug terug tot minstens de zestiende eeuw. Oorspronkelijk betekende het \u201cde aanvoerder van de groep\u201d maar allengs kreeg de term meer de betekenis van oproerkraaier. Een hamel is een gecastreerde ram. Balloze rammen zijn minder balorig dan onbesneden rammen die onrustiger zijn. In de veehouderij voer(d)en zij daarom de schaapskudde aan en kregen zij, als aanvoerder van die kudde, een bel om. Rond 1600 kreeg de belhamel naast de letterlijke betekenis ook een overdrachtelijke betekenis: \u201caanvoerder van een oproer\u201d.  Een wolf in een schaapskudde zorgt voor oproer; getroffen schapen zijn er veelal beroerd aan toe. Een belhamel werd daarmee ook een oproerkraaier, een haantje de voorste, een kwajongen. Een baldadig persoon. Iemand m\u00e9t ballen dus! In het dialect hebben we ook benamingen hiervoor. Cor Swanenberg heeft het over \u201c verrekte klotjong, die ge d\u2019r us wa meer onder moet luie \u201d. Een kwajongen, unne klotveger, die weer andere muziek maakt als de lijfelijke straf met de mattenklopper \u2013 als ie er dan toch onder geveegd wurd –  wat hard aan komt dan.

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ad de Laat zingt: Ik ben nie echt \u2018nen troubadour, Ik ben geen chansonnier, mar iemand die sl\u00e8s liedjes zingt, ik breng mar heel kl\u00e8in liedjes mee, iemand die w\u00e8 liedjes spult en zingt en meer breng ik nie mee. … Lees verder →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.nisterle.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/9"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.nisterle.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.nisterle.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nisterle.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nisterle.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9"}],"version-history":[{"count":24,"href":"https:\/\/www.nisterle.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/9\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":786,"href":"https:\/\/www.nisterle.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/9\/revisions\/786"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.nisterle.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}